భారతదేశము : భౌగోళిక స్వరూపాలు

1. భారతదేశము : భౌగోళిక స్వరూపాలు

I) భారతదేశము : విస్తరణ

• భారతదేశము ఉత్తరార్ధ గోళములో ఆసియా ఖండంలో దక్షిణ దిశన ఉన్నది.
• అక్షాంశాల వారిగా భారతదేశ ఉనికి 8°4′ ఉత్తరము నుండి 37°6' ఉత్తరం మధ్యన, రేఖాంశాల వారిగా 68°7' తూర్పు, నుండి 97°25' తూర్పు మధ్య ఉన్నది.

II) భారతదేశము ద్వీపకల్పము :

• 'ద్వీపకల్పము' అనగా మూడు దిక్కుల నీరు ఉండి ఒక దిక్కు భూభాగము ఉన్న భూ స్వరూపము. భారతదేశం దక్షిణాన హిందూ మహాసముద్రం, తూర్పున బంగాళాఖాతం, పడమర అరేబియా సముద్రంచే ఆవరించబడి ఉన్నది.

III) భారతదేశము ఉపఖండము :

• వైవిధ్యమైన శీతోష్ణ స్థితులు, అనేక వృక్ష, జీవజాతులు ఉండి వివిధ రకాల పంటలు పండించడానికి అనువైన పరిస్థితులు, సుదీర్ఘమైన కోస్తా తీరము, విభిన్న భాషలు, జీవన వైవిధ్యం కలిగి ఉండడంచేత భారతదేశము 'ఉపఖండంగా' పిలవబడుతున్నది.

IV) భారతదేశ ప్రామాణిక కాలం మరియు గ్రీన్విచ్ ప్రామాణిక కాలం : 

• భారత ప్రామాణిక కాల రేఖాంశము 82030 తూర్పు రేఖాంశము. ఇది ఉత్తరప్రదేశ్లోని అలహాబాద్, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కాకినాడ గుండా వెళ్ళుతుంది. 
• ఇది గ్రీన్విచ్ ప్రామాణిక కాలానికి 5 1/2 గంటలు ముందు ఉన్నది.
• గ్రీన్విచ్ రేఖాంశం '0' డిగ్రీల రేఖాంశము ఇది 'ఇంగ్లాండ్లో లండన్ నగరము దగ్గరగా గ్రీన్విచ్ పట్టణము గుండా వెళ్ళుతుంది.

V) భూగర్భ నేపథ్యం మరియు భారతదేశ ముఖ్య భౌగోళిక స్వరూపాలు

• భారత ద్వీపకల్పము గోండ్వానా భూభాగంలోనిది. 200 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం (20 కోట్ల), గోండ్వానా ముక్కలుగా విడిపోయి, భారతదేశ ద్వీపకల్ప లకం ఈశాన్య దిశగా పయనించి, చాలా పెద్దదైన యూరేషియ ఫలకం (అంగారా భాగం)తో ఢీకొ ది. 'హిమాలయాలు' ఈ ప్రక్రియ వలన ఏర్పడినవే.

భారతదేశ భూభాగాన్ని క్రింద పేర్కొన్న భౌగోళిక స్వరూపాలుగా వర్గీకరించవచ్చు :

1. హిమాలయాలు
2. గంగా - సింధూనది మైదానం
3. ద్వీపకల్ప పీఠభూమి
4. ఎడారి ప్రాంతం
5. తీరప్రాంత మైదానాలు
6. దీవులు