రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ(Blood Circulatory System)

• రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ నిమ్నశ్రేణికి చెందిన జీవుల్లో ఒకటే కణం ఉండటం వల్ల వివిధ పదార్థాల రవాణా సులభంగా జరుగుతుంది.
• ఉదాహరణ: అమీబా వంటి జీవుల్లో జీవపదార్థమే రక్తం ప్రసరించి అన్ని భాగాలకు వివిధ పదార్థాలను రవాణా చేస్తుంది. దీనినే ‘వ్యాపనం’ అంటారు.
• వ్యాపన పద్ధతిలో మానవుల్లో రవాణా జరగాలి. అంటే 2 మీటర్ల దూరానికి 60 సంవత్సరాల కాలం పడుతుంది.
• రవాణాను వేగవంతం చేయడానికి రక్తప్రసరణ వ్యవస్థ ఏర్పడింది. మానవుని రక్తప్రసరణ వ్యవస్థలో మూడు భాగాలు కలవు.

• ఆరోగ్యవంతమైన వ్యక్తిలో 5 లీటర్ల రక్తం ఉంటుంది. రక్తం అధ్యయనాన్ని ‘హిమటాలజీ’ అంటారు.
• రక్తం ఒక ద్రవరూప కణజాలం, ఒక సంధాయక కణం.
• రక్తం సాధారణంగా క్షారస్థితిలో ఉంటుంది.
• దీని P.H విలువ (7.4) 7 కంటే ఎక్కువ.
• రక్తంలో 2 భాగాలుంటాయి.

ప్లాస్మా, రక్తకణాలు

• రక్తం గడ్డకట్టకముందు గడ్డకట్టించే ద్రవపదార్థాన్ని ప్లాస్మా అంటారు. ఇది లేత పసుపు రంగులో ఉంటుంది. ప్లాస్మాలో 90 శాతం నీరు ఉంటుంది. ప్లాస్మా రక్తంలో 60 శాతం ఉంటుంది. ప్లాస్మాలో ప్రతిరక్షకాలు ఆల్బిమిన్లు, గ్లోబ్యులిన్స్‌ అనే ప్రొటీన్‌లు ఉంటాయి.
• రక్తం గడ్డకట్టకుండా రక్తనాళాల్లో తోడ్పడే, ఉపయోగపడే పదార్థం ‘హిపారిన్‌’.
• రక్తం గడ్డకట్టిన తర్వాత తేలియాడే ద్రవపదార్థం ‘సీరం’.
• సీరం కూడా లేత పసుపు రంగులో ఉంటుంది. దీనిలో ఎలాంటి ప్రొటీన్స్‌ ఉండవు. ప్రతిరక్షకాలు కూడా ఉండవు.

• రక్తం గడ్డ కట్టిన తరువాత అడుగు భాగాన గల ఘన పదార్థాన్ని రక్తకణాలు అంటారు.

• వీటినే ఎరిత్రోసైట్లు అంటారు. ఎర్రరక్త కణాలు ద్విపుటాకారంగా ఉంటాయి.
• ఎర్రరక్త కణాల్లోని కేంద్రకం క్షీరదాల్లో సాధారణంగా ఉండదు. కానీ ఒంటె, లామా అనే రెండు క్షీరదాల్లో ఎర్రరక్తకణాల్లో కేంద్రకం ఉంటుంది.
• ఎర్ర రక్తకణాల ఉత్పత్తి ఎముక మజ్జ లేదా అస్థిమజ్జలో జరుగుతుంది. ఎర్ర రక్తకణాలు 120 రోజులు జీవిస్తాయి.
• ఎర్ర రక్తకణాలు ఒక క్యూబిక్‌ మి.లీ. రక్తంలో 4.5-5×106
• ఎర్ర రక్తకణాలు చనిపోయే భాగం ప్లీహం. దీనినే ఎర్ర రక్తకణాల స్మశానవాటిక/Burial Ground of the RBC అంటారు.
• ఎర్ర రక్తకణాలు ఒక రోజులో చనిపోయేవి, జన్మించేవి 10×1012
• ఎర్ర రక్తకణాలు చిన్నపిల్లల్లో శిశువు దశలో కాలేయం నుంచి, పిత్తాశయం నుంచి జన్మిస్తాయి.
• ఎర్ర రక్తకణాలు ఎరుపురంగులో ఉండటానికి కారణం హిమోగ్లోబిన్‌. రక్తంలో అతిపెద్ద ప్రొటీన్‌ హిమోగ్లోబిన్‌ మూలకం Fe (ఐరన్‌).
• సాధారణంగా హిమోగ్లోబిన్‌ స్త్రీల కంటే పురుషులకు ఎక్కువ.
• హిమోగ్లోబిన్‌ శాతం 4mgకు తగ్గిపోతే కలిగే జన్యుసంబంధ వ్యాధి ‘తలసేమియా’ అంటారు. ఈ వ్యాధిలో ఆల్ఫా, బీటా అనే రెండు రకాలు కలవు.
• హిమోగ్లోబిన్‌ ప్రొటీన్‌లో వివిధ భాగాల్లో వచ్చే లోపాల వల్ల ఈ రెండు రకాల తలసేమియా వ్యాధులు కలుగుతాయి.
• ఎర్ర రక్తకణాల సంఖ్య తగ్గిపోతే కలిగే వ్యాధి ‘ఎనీమియా’.
• ఎర్ర రక్తకణాలు వాయువును రవాణా చేస్తాయి. ప్రతిజనకాలను కలిగి ఉంటాయి.

• ఇవి అమీబా ఆకృతిలో ఉంటాయి. 12-13 రోజులు జీవిస్తాయి.
• కేంద్రకం ఉంటుంది. తెలుపు రంగులో ఉంటాయి. ఇవి ‘లింఫ్‌’ ద్రవంలో జన్మిస్తాయి.
• శరీరంలోకి ప్రవేశించే సూక్ష్మజీవులతో తెల్లరక్త కణాలు పోరాటం చేస్తాయి.
• వ్యాధులను అరికడతాయి. కాబట్టి వీటిని శరీరానికి రక్షక భటులు అంటారు.
• గ్రాన్యులోసైట్లు: జీవ పదార్థంలో చిన్న చిన్న రేణువులు ఉంటాయి. వీటినే కణికాభ సహిత తెల్లరక్త కణాలు అంటారు. ఇవి 3 రకాలు.

• ఆమ్లవర్ణకాలను సంతరించుకునేవి తెల్లరక్త కణాలు.